مرحوم شجریان با اشعار حافظ معجزه کرد

به گزارش عینک ریبن سبز، خبرنگاران/خراسان رضوی استاد زبان ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: حافظ بازوی توانای موسیقی سنتی است که محمدرضا شجریان با اشعار او معجزه کرده است.

مرحوم شجریان با اشعار حافظ معجزه کرد

محمد جعفر یاحقی در گفت وگو با عینک ریبن سبز در خصوص این دو چهره ملی اظهار کرد: حافظ و شجریان دو نقطه روشن هنر و شعر فارسی هستند. دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی در تعبیری می گوید شجریان در موسیقی، مانند حافظ در شعر است. در حقیقت هم تقارن خاصی بین این دو شخصیت وجود دارد.

وی اضافه کرد: شعر حافظ از طریق موسیقی بر دل مردم نشسته و این موضوع به گسترش شعر حافظ کمک کرده است؛ چنان که اشعار حافظ به توفیق موسیقی سنتی ایران کمک کرده است که مرحوم استاد محمدرضا شجریان در قله درخشان این کوه واقع شده است. بخشی از توفیقات شادروان شجریان مربوط به شعر حافظ است و اشعار بسیار خوبی از حافظ را انتخاب کرده و به صورت های مختلف خوانده است که هر کدام در دل مردم جای گرفته است.

یاحقی با اشاره به اهمیت استفاده از اشعار حافظ در قالب موسیقی خاطرنشان کرد: در روزگار کنونی، مردم وقت مطالعه کتاب ندارند. شاید برخی حتی سواد خواندن اشعار را هم نداشته باشند؛ هرچند که خواندن اشعار حافظ سواد خاصی نمی خواهد و همه از او لذت می برند اما فهم چنین اشعاری نیازمند برخی مهارت هاست. با این حال موسیقی زبان عام است و هر فردی می تواند آن را بفهمد.

درخشش اندیشه حافظ او را جهانی کرده است

عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی با بیان اینکه حافظ چهره ای بین المللی است خاطرنشان کرد: حافظ علاوه بر مرزهای جغرافیایی، از مرزهای زبانی فارسی نیز گذشته و این عظمت کار او و درخشش اندیشه اش را نشان می دهد که توانسته در عرصه فرهنگ و ادبیات جهانی جاودانه شود. بدون تردید بسکمک از کشورها، ایران را با حافظ می شناسند و از طریق او است که به حوزه زبان فارسی و عرفان اسلامی وارد می شوند و منش ایرانی را در شعر و نگرش حافظ می بینند.

وی خاطرنشان کرد: به نظر من حافظ در قالب غزلیات محدود خود جوهر فرهنگ ایران را متبلور کرده است. تعداد غزلیات حافظ زیاد نیست و قالب غزل هم میدان کوچکی است که به تعبیری برای یک شاعر می تواند محدود باشد اما خاصیت غزل این است که تنوع مضامین هر بیت آن می تواند متفاوت باشد که حافظ این کار را انجام داده و به مرحله درخشش در این زمینه رسیده است.

یاحقی شرح داد: در یک تشبیه حافظ مانند یک زنبور عسلی می ماند که بر روی گل های متعدد و متنوع فرهنگ ایران نشسته است؛ شهد آن را مکیده و در وجود خود آن را به عسلی گوارا تبدیل کرده است که در کام تمام مردم مزه می کند. این طور نیست که تصور کنیم فقط سلایق خاصی اشعار حافظ را می پسندند بلکه حافظ متعلق به تمام مردم، با سلایق و عقاید مختلف است.

استاد زبان و ادبیات دانشگاه فردوسی ادامه داد: در سراسر دورانی که پس از حافظ زندگی کرده ایم، گمان نمی کنم او مخالفان زیادی داشته باشد. حتی آن ها که متشرع هستند و یا خود را متشرع می نمایانند، حافظ را پسنیده اند. از طیف افراد در سطوح مختلف درک و فهم، همگی حافظ را پسندیده اند؛ از فیلسوف ترین و متفکرترین انسان ها که عمیق ترین اندیشه ها را می توانند داشته باشند تا عادی ترین و عام ترین مردم از اشعار حافظ مطلب می آموزند و لذت می برند.

یاحقی با اشاره به طیف وسیع علاقه مندان به حافظ گفت: گمان می کنم بدون تردید در ادبیات فارسی، شاعران دیگر این خصوصیت را ندارند. خیام ممکن است از نظر فکری مهم باشد اما هرگز عمومیت و گستردگی مخاطبان حافظ را ندارد؛ فردوسی و مولوی نیز همین طور. البته سعدی کمی بیش از باقی شعرا مخاطب عام دارد و می تواند در این زمینه با حافظ رقابت کند اما به نظرم آن طیف های متنوعی که در شعر حافظ غرق شده اند و لذت می برند، بسیار وسیع است و فقط یک شاهکار جهانی می تواند چنین نقشی در بین مردم داشته باشد.

عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی اظهار کرد: از لحاظ زمانی نیز حافظ بی زمان است؛ این طور نیست که بگوییم در یک دوره ای خاص به او، به دلایل خاصی توجه شده و بعد فراموش شده است. از روزگار حافظ تا امروز تقریبا هیچ دوره ای نبوده که کم عنایتی نسبت به حافظ وجود داشته باشد.

استفاده از عنوان حافظ بس در مطبوعات

وی با اشاره به پرداختن مطبوعات به موضوع حافظ و حافظ شناسی آن هم با تنوع و تکرار بسیار خاطرنشان کرد: تا کنون چندین مرتبه در مطبوعات ایران از عنوان حافظ بس استفاده کرده اند؛ این عبارت مانند کلمه آتش بس است به دلیل اینکه آنقدر زیاد درباره حافظ نوشته شده که مطبوعات خاطرنشان کردند درباره حافظ مطلبی چاپ نخواهیم کرد و از عنوان حافظ بس استفاده کردند.

یاحقی اضافه کرد: این خصلت جاودانگی حافظ است که توانسته روح جاودانگی فرهنگ را در شعر خود بازتاب دهد و نه تنها فرهنگ ایرانی بلکه فرهنگ جهانی و انسانی از سخن حافظ لذت می برد و مخاطب او قرار می گیرد؛ این توفیقی است که کمتر شاعر فارسی زبانی به دست آورده است.

این پژوهشگر ادبیات فارسی خاطرنشان کرد: حافظ یک استثنای منقطع در زبان فارسی است و من در تاریخ ادبیات کسی را نمی بینم ک به اندازه او از جهات مختلف توانسته باشد توفیق پیدا کند. طبعا امروز ما چنین شاعرانی نداریم و باید شعر امروز را در سطوح خیلی پایین تر بررسی کنیم؛ هرچند که به هرحال باید مقتضیات این زمان را هم مدنظر داشت. ممکن است در زمان کنونی برخی شاعران از حافظ هم بهتر باشند اما مطمئن هستم که هرگز نمی توانند مانند حافظ مورد توجه قرار گیرند.

وی اضافه کرد: البته فردوسی نیز نه به عنوان یک شاعر بلکه به عنوان زنده کننده میراث ملی همیشه مورد توجه بوده است اما شاعران امروز برخلاف حافظ زمان مند و مخاطب محور هستند و طیف مخاطبان شان محدود و متفاوت با یکدیگر است. حافظ طیف وسیعی از مخاطب دارد که در روزگار ما هیچ شاعری در این زمینه به او نخواهد رسید. ممکن است شاعران امروز بنا به مقتضیاتی، این روزگار را خوب درک کرده باشند اما وقتی در آینده این مقتضیات تغییر کند، قطعا شعر آن ها از رونق خود می افتد؛ برخلاف شعر حافظ که هرگز از رونق نیفتاده است.

فال حافظ، یادگار این شاعر در زندگی مردم

یاحقی با اشاره به فرهنگ تفال به حافظ در زندگی ایرانیان شرح داد: پیشینه فال دریافت از دیوان حافظ خیلی قدیمی است؛ این موضوع از همان زمان حیات حافظ رخ داد که نشان دهنده ارتباط عمومی مردم با حافظ است. تاریخچه تفال به دیوان حافظ ثبت شده و این طور نیست که بر حسب شایعات باشد. من مدخل فال حافظ را در دانشنامه ای نوشته ام و در آن جا اسناد و مدارکی در این خصوص وجود دارد.

استاد ادبیات دانشگاه فردوسی در رابطه با فاصله دریافت مردم از ادبیات و گعده هایی مانند جلسات حافظ خوانی گفت: طبیعتا ممکن است که از حافظ خوانی فاصله گرفته باشیم اما حافظ به شیوه ای دیگر خود را نمایان می کند و در شب های چله، مراسمات ازدواج و سنت های مختلف از تفال زدن به حافظ و خواندن اشعار او استفاده می شود.

منبع: خبرگزاری ایسنا

به "مرحوم شجریان با اشعار حافظ معجزه کرد" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "مرحوم شجریان با اشعار حافظ معجزه کرد"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید